تحولات نقاشی کودک در سنین مختلف

در مقابل پرخاشگری و کج خلقی های کودکان نوپا چه عکس العملی باید داشته باشیم؟
آذر ۲۷, ۱۳۹۵
آیدا
کودک من برای انجام کارهای روزمره وقت‌کشی می‌کند
بهمن ۳, ۱۳۹۵

انتخاب مطلب و ترجمه: سارا (مامان الیاد)

رستا

رستا

در فاصله سنی ۷ ماهگی تا ۷ سالگی کودک می‌تواند زمانی از روزش را با مدادها و رنگ‌هایش بگذراند و در این بازه سنی آثار نقاشی او از خط خطی‌های بسیار ساده به طرح‌هایی رئالیستی تبدیل می‌شود.

این تحولات در نقاشی کودک چگونه و با چه روندی روی می‌دهد؟ آثاری که او روی کاغذ به جای می‌گذارد چه رموزی را آشکار می‌کنند و در هر سنی روی چه نکاتی برای تحلیل نقاشی کودک می‌توان تاکید کرد؟

 

 ۷ ماهگی تا دو سالگی: خط خط‌هایی که حرف‌هایی برای گفتن دارند

کودک به محض اینکه توانایی پیدا کند و با هر وسیله‌ای که بتواند، ردها و نقش‌هایی از خود روی اشیاء و سطوح مختلف به جای می‌گذارد. او این کار را کاملا به صورت غیر ارادی انجام می‌دهد و نمی‌داند چه چیزی می‌کشد؛ اما در عین حال، این نقش و نگارها نزد او به مثابه روشی برای بیان خود، احساسات و اضطراب‌هایش تلقی می‌شوند.

از سن ۷ ماهگی کودک شما این توانایی را پیدا می‌کند که با هر وسیله‌ای که در دست داشت و روی هر سطحی که در دسترسش بود به طرز ناشیانه‌ای رنگ آمیزی کند؛ اما آثاری که او از خود به جای می‌گذارد، در بیشتر موارد توسط پدر و مادر به عنوان لکه‌ها و کثیفی‌هایی دیده می‌شوند که باید در اولین فرصت تمیز شوند، لکه‌هایی از جنس شیر، کمپوت، غذای روز و …

از سوی دیگر، در این سن کودک معمولا با ابزارهای شناخته شده نقاشی (قلم و کاغذ و غیره) آشنا می‌شود. در این شرایط، برای جلوگیری از ایجاد تنش‌های بعدی، شاید بهتر باشد از همان ابتدا والدین به او اجازه نقاشی روی سطوح خاص و تعیین شده‌ای دهند. حدود یک سالگی، مداد در دستان کودک برای او حکم امتداد دستانش را پیدا می‌کند. او شروع به خط خطی کردن می‌کند و چه بسا گاهی خطوط واضح‌تری می‌کشد، همچنان بدون اینکه خود به آنچه می‌کشد آگاه باشد. با این وجود، نقاشی او کم کم ساختار پیدا می‌کند و خود با آن آشناتر می‌شود. او همچنین به تدریج شروع به کشیدن خط‌های پیچیده‌تری می‌کند، مثل خطوطی که گاهی حالت مارپیچ به خود می‌گیرند و انحناهای متفاوت‌تری پیدا می‌کنند.

از حدود ۱۸ ماهگی تا دو سالگی، خط خطی‌های محو واضح‌تر می‌شوند و عموما کودک شروع می‌کند به کشیدن خط‌های افقی از چپ به راست. در این سن، کودک دوست دارد مواد مختلفی که اطرافش هست را لمس کند و اجسامی که برق می‌زنند را دوست دارد. در واقع، کودک در این سن تیزبین‌تر شده و حرکات خود را با چشمانش بهتر و بهتر هدایت می‌کند. در این سن خوب است که والدین با نظارت کامل، کاغذ و مقوا با سطوح متفاوت، مداد و رنگ‌های مجاز برای سنش را در اختیار کودک خود قرار دهند. در این زمان کودک همچنان بدون تمرکز خاصی خط خطی می‌کند و توجه چندانی به رنگ‌هایی که استفاده می‌کند، ندارد. با این وجود، معمولا به سمت رنگ‌هایی کشیده می‌شود که بیشتر توجه او را جلب می‌کنند، یعنی رنگ‌های زنده. رنگ‌ها ممکن است از یک نقاشی به نقاشی دیگر متفاوت باشند و از دیدن نقاشی‌های تک رنگ نباید تعجب کرد.

 

دو تا سه سالگی: آغاز نقاشی «واقعی»

ماهان

سن دو سالگی نقطه عطفی در تحولات نقاشی کودک است، چرا که رشد ذهنی و فیزیکی کودک در این سن به او اجازه می‌دهد طرح‌های کامل‌تری را ترسیم کند. ماهیچه‌های کودک در این زمان در حدی رشد کرده‌اند که به او این امکان را می‌دهند که بیشتر از قبل با نگاه کردن حرکات اعضای بدنش را کنترل و تنظیم کند: چشمان کودک در این سن شروع به دنبال کردن دست او می‌کنند تا هدایتش کنند و به این ترتیب مسیر دستان او روی سطوح تکامل بیشتری می‌یابند. همچنین در این زمان کودک به تدریج این توانایی را پیدا می‌کند که از سرعت حرکت دستانش بکاهد و حتی آن را متوقف کند تا بتواند در نقاشی نقاط مشخصی را از خود به جای بگذارد.

گرداب مارپیچی که پیش از این در نقاشی‌های کودک دیده می‌شد، در این سن بیشتر حالت افقی به خود می‌گیرد (مسیر حرکت دست بیشتر از چپ به راست است) و این ترسیم افقی همان چیزی است که بعدها با رشد بیشتر کودک به او در نوشتن کمک می‌کند.

در این سن، باید تا حد ممکن امکانات گوناگونی را برای نقاشی در اختیار کودک قرار داد، چه از نظر ابزار و چه در بازه رنگ‌ها. این موارد صرفا مربوط به نقاشی نیست و به کودک در رشد شخصیتی و کشف و شناخت بیشتر محیط اطرافش نیز کمک می‌کند. نقاشی‌های متنوع در این سن ساختار شخصیتی کودک را قوی‌تر کرده و میزان حساسیت او را نسبت به دنیای اطراف تقویت می‌کنند. در این مرحله از روند تکاملی، ما می‌توانیم نخستین ارتباطات را میان رشد کودک و نقاشی‌هایش برقرار کنیم. در واقع با مشاهده خطوطی که او ترسیم کرده، میزان فشاری که به مداد یا ابزار نقاشی وارد کرده و فضایی که مورد استفاده قرار داده، می‌توان تا حدی دنیای درونی او را کشف کرد. البته باید در نظر داشت که بیشتر متخصصان در تفسیر نقاشی کودکان دو تا سه ساله بسیار محتاط عمل می‌کنند، در عین حال که همچنان در حال مطالعه در این باب هستند.

از جمله نشانه‌هایی که در این تفاسیر مورد توجه قرار می‌گیرند، مثلا نحوه به دست گرفتن ابزار نقاشی توسط کودک است. کودکی که به نرمی مداد را در دستش می‌گیرد معمولا کودکی با حرکاتی آزاد و رهاست، در حالی که محکم دست گرفتن مداد می‌تواند حاکی از نوعی حالت انقباض به دلیل وجود تنش‌ها و اضطراب‌های درونی باشد. در چنین شرایطی، باید به کودک یاد داد که چطور مداد یا ماژیکش را راحت‌تر در دست بگیرد. اگر فضایی که کودک در سطح کاغذ مورد استفاده قرار می‌دهد خیلی پر باشد، نشان از حس اعتماد او و تمایلش برای بزرگ شدن و رشد بیشتر است. برعکس، کاغذی که بیشتر خالی می‌ماند، گاهی حکایت از کودکی ترسو و خجالتی دارد.

معمولا کودک نقاشی‌اش را در وسط صفحه کاغذ شروع می‌کند. اینکه شروع نقاشی از کجای سطح کاغذ شروع می‌شود، می‌تواند تفسیری از این باشد که کودک خود را در برابر دنیای بیرونش در کجا قرار می‌دهد. نیاز و تمایل کودک به قرار گرفتن در مرکز دنیا باید ارضا شود. اگر در نقاشی او چنین چیزی دیده نمی‌شود، می‌تواند نشان از خود کم بینی یا کمرویی او باشد.

اگر خطوط نقاشی کودک با حالتی مطمئن کشیده شده‌اند، به معنای آن است که او قادر است توانایی‌ها و مهارت‌های خود را در حرکاتش به نمایش بگذارد، خود را با آزادی بیان کند و در نتیجه روی کاغذ بدون تردید و ترس نقاشی بکشد؛ اما خطوط نقاشی اگر با تردید و شک کشیده می‌شوند ترس کودک از افراط در کارها و احتیاط بیش از حدش را حکایت می‌کنند، ترس‌هایی مثل ترس از مخالفت. در بسیاری موارد این حالت در مورد کودکانی دیده می‌شود که برای آموزش توالت رفتن و حفظ پاکیزگی بیش از حد توانشان متمرکز شده‌اند.

از سوی دیگر، خطوطی که خیلی کمرنگ و با فشار خیلی کمی کم روی کاغذ ترسیم می‌شوند، بیانگر طبیعت حساس کودک است که در رفتارهای صرفا تقلیدی در بازی با بچه‌های دیگر و در موقعیت‌های مختلف زندگی روزمره خود را نشان می‌دهد. در عین حال خطوط کشیده شده با فشار کافی قلم روی کاغذ انرژی زیاد کودک را نشان می‌دهد، روح زندگی و نیاز کودک برای در اختیار داشتن فضاهای وسیع.

 

منبع: http://www.magicmaman.com/,de-2-a-3-ans-le-debut-du-vrai-dessin,118,456.asp

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *